De hervorming van het regionale financieringssysteem die de regering voorstelt, is verre van een breed draagvlak te vinden. De Stichting voor Toegepaste Economische Studies (Fedea), via haar directeur Ćngel de la Fuente, heeft het ontwerp geanalyseerd dat het Ministerie van FinanciĆ«n naar de autonome regio's heeft gestuurd en concludeert dat de tekst, zoals die er nu ligt, een aanzienlijke overdracht van middelen van de staat naar de autonome regio's handhaaft. Dit zou de centrale overheid in een precaire positie kunnen brengen en de problemen met moreel risico in de regio's kunnen verergeren.
Het document, dat op 4 september in de Raad voor Fiscaal en Financieel Beleid (CPFF) zal worden besproken, bevat verschillende mechanismen waarvan de logica op zijn minst twijfelachtig is. Volgens Fedea zouden de overgangsregelingen en de behandeling van bijzondere bevoegdheden vooral Cataloniƫ ten goede komen , terwijl de meeste regio's, waaronder verschillende door de PSOE geregeerde regio's, zich hier al tegen hebben uitgesproken.
De status quo wordt in stand gehouden en staat convergentie in de weg.
Een van de aspecten die Fedea het meest bekritiseert, is de aard van het Status Quo Fonds, een mechanisme dat is ontworpen om ervoor te zorgen dat geen enkele regio middelen verliest door de verandering van het model. Het probleem is volgens de analyse dat deze compensaties niet tijdelijk zullen zijn , maar voor onbepaalde tijd zullen worden aangepast aan de hand van de index van de staatsbelastinginkomsten (ITE). Deze beslissing, waarschuwt De la Fuente, geeft het systeem een āāinertie die de relatieve posities van de regio's dreigt te bevriezen.
"Als niemand terrein kan verliezen, kan niemand ook terrein winnen", benadrukt de econoom, wat de noodzakelijke aanpassingen omwille van rechtvaardigheid in de weg staat. Het voorstel van Fedea houdt in dat de geldigheidsduur van deze compensaties wordt beperkt tot maximaal vijf jaar , met een geleidelijke afbouw, en dat de vrijgekomen middelen worden gebruikt om het algehele nivelleringsmechanisme te versterken.
Gezondheidszorg en onderwijs, de grootste verliezers.
Een andere discrepantie die in het rapport wordt benadrukt, betreft de weging van de uitgaven in de verdeelformule. Hoewel de regering 38% toewijst aan de gezondheidszorg en 20,5% aan het onderwijs, bedragen de werkelijke uitgaven van de autonome regio's aan deze posten respectievelijk 48,3% en 28,1%, volgens gegevens uit 2023. Met andere woorden, de conceptbegroting laat een tekort zien van meer dan tien procentpunten in de gezondheidszorg en meer dan acht in het onderwijs.
Omgekeerd bedraagt āāhet gewicht dat wordt toegekend aan algemene diensten met betrekking tot het gemeenteregister 30%, terwijl de werkelijke uitgaven aan deze functies nauwelijks 15,6% bedragen. Fedea vindt dit onderdeel te groot, ongeveer twee keer zo groot als nodig , en stelt voor het te verlagen tot 15,15%, de gezondheidszorg te verhogen tot 46,84% en het onderwijs tot 27,27%.
Volgens De la Fuente moet de formule de feitelijke structuur van de regionale budgetten weerspiegelen, waarbij voorwaardelijke overdrachten zoals Europese fondsen buiten beschouwing worden gelaten. Alleen op die manier kan het systeem zijn doel bereiken om middelen af āāte stemmen op de werkelijke uitgavenbehoeften van elke regio.
De extra btw voor unieke wedstrijden, een andere bron van conflict.
Het ontwerp opperde ook de mogelijkheid dat regio's met niet-homogene bevoegdheden, zoals hun regionale politiekorpsen of bepaalde gerechtelijke functies, zouden kunnen kiezen voor een extra overdracht van maximaal 90% van de btw om deze te financieren, in plaats van de huidige overdrachten. Volgens Fedea zou deze aanpak de complexiteit van het systeem vergroten en vergelijkingen tussen regio's bemoeilijken.
"Het openstellen van de deur voor verschillende waarderingen van dezelfde diensten in verschillende regio's zou de egalitaire logica van het model ernstig ondermijnen", waarschuwt de analyse. Bovendien zou deze optie de toekomstige integratie van deze diensten in het algemene systeem via een formule bemoeilijken , waardoor verschillen in de waardering van de werkelijke kosten in stand zouden blijven.
Fedea stelt in plaats daarvan voor om het idee van een "collectieve btw " nieuw leven in te blazen, waarbij de autonome regio's gezamenlijk de politieke kosten dragen van de belastingverhogingen die nodig zijn om de groeiende uitgaven, zoals die in verband met een vergrijzende bevolking, te dekken. Deze formule, zo betoogt Fedea, zou zorgen voor meer transparantie en betere verantwoording.
Meerderheidsafwijzing en aangepast schema
De goedkeuring van de hervorming, die gepland staat voor de vergadering van de Raad voor Fiscaal en Financieel Beleid op 4 september, stuit op verzet van de overgrote meerderheid van de autonome regio's , waaronder regio's met socialistische regeringen zoals Castilla-La Mancha en Asturiƫ. Alleen Cataloniƫ en de Canarische Eilanden hebben tot nu toe hun steun voor de tekst uitgesproken. Ook de gevolgde procedure is bekritiseerd, waarbij verschillende regio's stellen dat ze onvoldoende informatie hebben ontvangen om de impact ervan te kunnen inschatten.
Fedea dringt er bij iedereen op aan om geen overhaaste beslissingen te nemen en te streven naar een bredere consensus tussen politieke partijen en regio's. De organisatie merkt op dat het voorstel, ondanks de sterke en zwakke punten, een goed uitgangspunt kan zijn voor serieuze onderhandelingen. De tijdlijn is echter krap: als het nieuwe model uiteindelijk wordt goedgekeurd, treedt het in 2027 in werking, met een geschatte verhoging van ā¬ 20.975 miljard voor de autonome regio's.
De hervorming van het regionale financieringssysteem die de regering voorbereidt, kan volgens de analyse van Fedea aanzienlijk worden verbeterd. De verankering van status-quo-clausules, de onderwaardering van uitgaven voor gezondheidszorg en onderwijs, en de extra overdracht van btw-inkomsten aan specifieke regionale bevoegdheden creĆ«ren een model dat bestaande onevenwichtigheden in stand houdt en CataloniĆ« een voorkeursbehandeling geeft. Het gebrek aan consensus, waarbij een meerderheid van de regio's het voorstel afwijst, werpt twijfel op de haalbaarheid van de tekst tijdens de volgende Raad voor Fiscaal en Financieel Beleid (CPFF), hoewel de regering vasthoudt aan haar voornemen om het voorstel vĆ³Ć³r het einde van het jaar goed te keuren.