Zoals elk jaar heeft de Spaanse belastingdienst haar kaarten op tafel gelegd door de lijst te publiceren van belastingplichtigen met aanzienlijke openstaande schulden aan de staatskas. Dit document is niet zomaar een koude opsomming van cijfers, maar een weerspiegeling van de financiële situatie van duizenden particulieren en bedrijven die, om uiteenlopende redenen, hun belastingverplichtingen niet binnen de vastgestelde termijnen hebben kunnen nakomen. Transparantie in deze gevallen moet betaling stimuleren, hoewel voor veel namen op de lijst deze wanbetaling een hardnekkig probleem is dat al jarenlang voortduurt.
Om op deze zwarte lijst te worden geplaatst, moeten debiteuren aan een reeks strenge eisen voldoen, te beginnen met een schuld van meer dan € 600.000 per 31 december . Bovendien gaat het om schulden die niet binnen de vrijwillige betalingstermijn zijn voldaan en die niet onderworpen zijn aan enige vorm van uitstel of wettelijke schorsing. De autoriteiten hebben hun aanpak recentelijk aangescherpt en richten zich met name op gevallen waarin er duidelijk en aantoonbaar bewijs is van handhavingsmaatregelen door de belastingdienst , om zo administratieve fouten te voorkomen die tot latere vorderingen zouden kunnen leiden.
Uitsplitsing van cijfers en profielen van debiteuren
Bij nadere beschouwing van de cijfers blijkt het totale volume van de vastgestelde schulden € 15.432 miljard te bedragen, een astronomisch bedrag, maar wel een lichte daling ten opzichte van het voorgaande jaar . Als echter dubbele vermeldingen worden geëlimineerd – gevallen waarin zowel de hoofdschuldige als de medeschuldige partij verantwoordelijk zijn voor hetzelfde bedrag – komt het nettobedrag uit op ongeveer € 15.364 miljard. Dit technische onderscheid is cruciaal om de werkelijke omvang van de last die deze schulden op het Spaanse publieke systeem leggen, te begrijpen.
Wat de verdeling naar type belastingplichtige betreft, bestaat het grootste deel van de lijst uit rechtspersonen. In totaal hebben 4.742 bedrijven een schuld bij de belastingdienst van € 13.752 miljard. Aan de andere kant zijn er minder particulieren, ongeveer 1.111, maar hun schuld is proportioneel sterker gestegen dan die van bedrijven , tot circa € 1.680 miljard. Deze trend wijst erop dat, hoewel het totale aantal debiteuren licht is gedaald, het bedrag dat particulieren verschuldigd zijn, blijft toenemen.
Bekende gezichten en beroemdheden in het vizier van de belastingdienst
Zoals zo vaak het geval is, richt de media-aandacht zich op de bekende namen die op het document voorkomen. Onder de veteranen op deze lijst bevinden zich zangeres Isabel Pantoja, wier schuld is opgelopen tot bijna € 1,3 miljoen, en actrice Paz Vega, die, hoewel ze nog steeds op de lijst staat, haar openstaande schuld heeft weten terug te brengen tot € 1,8 miljoen . Andere figuren, zoals televisiepresentator Bertín Osborne, blijven ook buiten het zicht van de belastingdienst, hoewel hun schulden iets lager liggen dan in voorgaande jaren, wat aantoont dat ze hun financiële situatie proberen te verbeteren.
Dit jaar zijn er nieuwe namen op de lijst te vinden, waaronder bekende gezichten van de televisie die lange tijd niet meer op de belastinglijst stonden. Patricia Conde duikt na twee jaar afwezigheid weer op met een schuld van meer dan € 714.000, en Kiko Matamoros doet hetzelfde met een schuld van iets meer dan € 600.000. Ook de sportwereld is vertegenwoordigd, met voormalig voetballer Arda Turan en voormalig scheidsrechter Enríquez Negreira, wat aantoont dat de belastingdienst geen onderscheid maakt op basis van beroep of bekendheid.
De bedrijfssector en de bouwreuzen
Als we de aandacht even afwenden van de grote bedrijven, blijft de vastgoedsector de onbetwiste ster. Reyal Urbis voert opnieuw de nationale ranglijst aan met een schuld van € 264,9 miljoen. Ondanks dit duizelingwekkende bedrag is het bouwbedrijf erin geslaagd de schuld iets te verlagen ten opzichte van het voorgaande jaar. Dit bedrijf is een perfect voorbeeld van de langdurige gevolgen van het barsten van de vastgoedbubbel in Spanje, met liquidatieprocessen die zich decennialang voortslepen.
Naast de bouwsector heeft de koolwaterstofeconomie en de bijbehorende uitdagingen een aanzienlijk gewicht in de schaal gelegd. Bedrijven als Bio-Zenite Energy en Metaway Combustibles staan op de lijst met schulden van meer dan € 190 miljoen elk. Een relevant gegeven voor de belastingbetaler is dat een aanzienlijk percentage van de totale schuld, namelijk 28%, toebehoort aan entiteiten die momenteel in een insolventieprocedure verkeren . Dit betekent dat de kansen van de staat om dit geld daadwerkelijk te innen vrij beperkt zijn, aangezien ze afhangen van de uitkomst van deze juridische procedures.
Verplaatsing van in- en uitgaande items in de lijst
Het is niet alleen maar slecht nieuws voor de staatskas, want de stroom wanbetalers blijft constant en velen slagen erin hun betalingen in te halen. Het afgelopen jaar zijn bijna 879 wanbetalers van de officiële lijst geschrapt. Dit is niet altijd te danken aan volledige betaling van de schuld; soms is het voldoende om het bedrag onder de € 600.000 te brengen of een betalingsregeling te treffen. Daarentegen zijn er 735 nieuwe namen toegevoegd die vorig jaar nog niet op de lijst stonden, wat een nieuw openstaand saldo van ongeveer € 1.083 miljard oplevert.
Het is belangrijk op te merken dat de rechtbanken een doorslaggevende rol hebben gespeeld bij het tot stand komen van deze lijst. Volgens een uitspraak van het Hooggerechtshof begin 2023 mag de Belastingdienst alleen definitieve en bindende schulden publiceren. Dit betekent dat als een belastingplichtige in een rechtszaak verwikkeld is en de belastingaanslag nog niet definitief is, zijn of haar gegevens niet openbaar gemaakt mogen worden. Deze wettelijke bescherming heeft ertoe geleid dat enkele bekende namen tijdelijk of permanent uit het publieke oog zijn verdwenen , in afwachting van de rechterlijke uitspraak over wie gelijk heeft.
De publicatie van dit overzicht van openstaande schulden blijft een krachtig instrument van maatschappelijke druk om vrijwillige naleving te stimuleren. Veel belastingbetalers, geconfronteerd met het vooruitzicht dat hun naam of die van hun bedrijf in verband wordt gebracht met wanbetaling, doen op het laatste moment betalingen om maatschappelijke stigmatisering te voorkomen. Naar schatting is er al bijna 80 miljoen euro geïnd van mensen die op het laatste moment besloten hun rekeningen te betalen om niet op de lijst van dit jaar te verschijnen. Uiteindelijk dient dit jaarlijkse register als een herinnering dat de rekeningen met de belastingdienst vroeg of laat in orde moeten zijn om de continuïteit van de publieke dienstverlening voor iedereen te waarborgen.
