De regering heeft een belangrijke koerswijziging doorgevoerd in de laatste fase van het herstelplan, gefinancierd door de Next Generation-fondsen van de Europese Unie. De ministerraad heeft besloten om niet meer dan 60.000 miljard euro aan leningen te gebruiken die beschikbaar waren voor Spanje, maar in plaats daarvan prioriteit te geven aan de volledige uitbetaling van de nog openstaande subsidies.
Met deze beslissing daalt het totale volume van het Spaanse plan van de aanvankelijk geplande ruim 160.000 miljard euro naar ongeveer 103.000 miljard. Tegelijkertijd worden mijlpalen en hervormingen aangepast om politieke conflicten in het parlement te voorkomen en de door Brussel gestelde deadlines te halen, die tussen augustus en december 2026 aflopen.
Hoeveel geld wordt niet meer aangevraagd en wat gebeurt er met het Herstelplan?
Spanje had toegang kunnen krijgen tot maximaal €83.000 miljard aan terugbetaalbare leningen uit het Herstel- en Veerkrachtfonds , naast circa €80.000 miljard aan niet-terugbetaalbare subsidies. De regering heeft ervoor gekozen haar leningaanvraag te beperken tot €22.800 miljard , wat betekent dat ze ongeveer 70-75% van de beschikbare financiering , oftewel meer dan €60.000 miljard, misloopt .
Na deze verlaging bedraagt ​​de totale omvang van het Spaanse herstelplan circa €103.000 miljard , vergeleken met de oorspronkelijke €163.000 miljard. Het subsidiegedeelte blijft vrijwel ongewijzigd: Spanje handhaaft zijn doelstelling om de volledige €80.000 miljard aan directe steun te besteden , waarvan ongeveer €55.000 miljard (circa 70% van het totaal toegewezen bedrag) reeds is ontvangen.
Het ministerie van Economie legt uit dat er in het nieuwe programma volgend jaar slechts 6.500 miljard euro aan leningen zal worden aangevraagd , binnen het totale budget van 22.800 miljard euro. Hiermee wordt het schuldenprofiel aangepast aan een realistisch tijdschema voor de uitvoering van de projecten.
Dit herziene plan wordt naar Brussel gestuurd via een nieuw addendum op het herstelplan, dat de regering reeds beschouwt als de definitieve versie voor de laatste fase van het programma en dat nog formele goedkeuring moet krijgen van de Europese Commissie en vervolgens van de Raad.
De officiële uitleg: de kosten van schulden en een sterke economie
Minister van Economie Carlos Cuerpo rechtvaardigde de massale afwijzing van Europese leningen voornamelijk op financiële gronden. Volgens hem is het kostenverschil tussen lenen in Brussel en lenen op de markt kleiner geworden dankzij de verbeterde positie van Spanje bij investeerders.
Op de lange termijn, zoals de gemiddelde looptijd van 20 jaar van Europese leningen , financiert de schatkist zichzelf al vrijwel even snel als de Europese Commissie, en zelfs met een klein voordeel in sommige tranches. Dit leidt de regering tot de conclusie dat het geen zin heeft om de begroting verder te belasten met Europese leningen als de kosten vergelijkbaar zijn met die van de staatsschuld, maar met aanzienlijk meer bureaucratie verbonden aan de mijlpalen van het plan.
Cuerpo vatte de verandering samen met een zin die de aanpak van deze nieuwe fase definieert: het is een verschuiving van "een Europees vangnet naar een nationaal vangnet ". Met andere woorden, de financiële instrumenten die aan het herstelplan zijn gekoppeld, blijven bestaan, maar ze zullen voornamelijk afhankelijk zijn van financiering door het ministerie van Financiën en het officiële kredietinstituut (ICO), in plaats van EU-leningen.
Tegelijkertijd benadrukt de regering dat Spanje een verlaging van de risicopremie en een verbetering van zijn kredietwaardigheid bij ratingbureaus heeft bereikt. Volgens haar versterkt dit het idee dat het land investeringen kan financieren met staatsschuld, zonder dat dit ten koste hoeft te gaan van het Europese leenvolume.
Een ander aspect dat in aanmerking wordt genomen, is het boekhoudkundige effect: als alle leningen waren aangevraagd, zou de staatsschuld in één jaar tijd met een percentage van het bbp zijn gestegen , zelfs als het geld geleidelijk over de jaren zou worden uitgegeven.
Politieke druk, onmogelijke deadlines en vereenvoudiging van mijlpalen
Naast de financiële verklaring is de onderliggende factor in de beslissing de lastige parlementaire verhoudingen en het gebrek aan tijd om alle toezeggingen van het plan uit te voeren. Veel van de hervormingen die aan de leningen waren gekoppeld, waren sterk wetgevend van aard en liepen in verschillende gevallen vast in het Congres vanwege het ontbreken van stabiele meerderheden.
De duidelijkste voorbeelden hiervan zijn de wet op de Autoriteit voor Financiële Consumentenbescherming , die al maanden in het parlement vastloopt vanwege tegenstand van enkele belangrijke partners, en de beloofde nieuwe grondwet , die eveneens is gestrand. Beide wetten maakten deel uit van de mijlpalen die gekoppeld waren aan uitbetalingen vanuit Brussel.
Het nieuwe addendum brengt ingrijpende veranderingen aan in dit overzicht van verbintenissen: ongeveer 160 mijlpalen en doelstellingen van het herstelplan worden aangepast of geschrapt. Veel aanpassingen zijn van technische aard – het schrappen van overbodige specificaties, het verduidelijken van onduidelijke formuleringen en het verwijderen van tussenliggende mijlpalen – maar er zijn ook kwalitatieve veranderingen.
De hervorming van de Grondwet wordt vervangen door de oprichting van een nieuwe openbare woningbouwmaatschappij , gekoppeld aan de voormalige Sepes of aan de nieuwe staatsstructuur voor het beheer van betaalbare huurwoningen. Deze mijlpaal is reeds bereikt en neemt nu de plaats in van de oorspronkelijke wetgevende toezegging.
In het geval van de Autoriteit voor Financiële Consumentenzaken (AFK) heeft de regering besloten deze niet langer direct te koppelen aan de mijlpalen die rechtstreeks verband houden met Europese betalingen. De regelgeving blijft op nationaal niveau van kracht, maar is niet langer gekoppeld aan een specifieke uitbetaling uit het Herstelplan, waardoor de tijdsdruk afneemt.
Het ministerie van Economie stelt dat deze herziening drie doelstellingen nastreeft: de administratieve lasten vereenvoudigen , investeringen die als prioriteit worden beschouwd – zoals decarbonisatie en supercomputing – versterken en het ambitieniveau van het plan handhaven ondanks het afzien van het grootste deel van de kredieten.
De doorn in hun oog: de dieselbelasting
Er is echter één voorwaarde die Brussel niet uit het document heeft laten verwijderen: de gelijkschakeling van de diesel- en benzineaccijnzen . Deze verhoging van de speciale accijns op koolwaterstoffen werd al geprobeerd op te nemen in het belastingpakket van 2024, maar het Congres verwierp het voorstel en de maatregel verviel.
De Europese Commissie heeft duidelijk gemaakt dat het verhogen van de dieselaccijns een van de mijlpalen blijft die Spanje moet halen als het 100% van de resterende overdrachten wil ontvangen . De regering werkt met een deadline van eind januari, na de verlenging die is toegekend in de laatste herziening van het plan.
De maatregel houdt een verhoging in van 9,36 cent per liter in de speciale dieselaccijnscategorie , wat meer dan 11 cent zou bedragen als de btw wordt meegerekend. Voor automobilisten kan dit een paar euro extra per tankbeurt betekenen; voor de schatkist schat het ministerie de extra inkomsten op ongeveer 1.400 miljard euro per jaar.
De vertraging in de goedkeuring heeft al gevolgen gehad: Brussel heeft een paar maanden geleden bijna 500 miljoen euro van de vijfde uitbetaling van gelden aan Spanje afgetrokken vanwege het niet nakomen van deze toezegging, samen met andere discrepanties met betrekking tot digitalisering en overheidsbanen.
In de huidige context, en met een sterk gefragmenteerd Congres, is het verre van zeker dat de regering de belastinghervorming zal kunnen goedkeuren . Als het voorstel opnieuw in het parlement strandt, bestaat het risico dat een deel van de nog op het spel staande subsidies verloren gaat, iets wat de regering probeert te voorkomen door de andere mijlpalen via het addendum te herzien.
Injectie in de ICO en versterking van de nationale financiering
Om het gebrek aan Europese leningen te compenseren, heeft de regering een veel belangrijkere rol voor het Officiële Kredietinstituut (ICO) en voor directe financiering door de schatkist voorzien. De nieuwe aanvulling omvat een initiële toewijzing van € 13.000 miljard aan het ICO , met als doel projecten in leven te houden die oorspronkelijk bedoeld waren om te worden gefinancierd met terugbetaalbare EU-leningen.
Met deze middelen kan het ICO na 2026 kredietlijnen en steunmechanismen blijven verstrekken aan de productieve sector , zonder de tijdsbeperkingen van het Europees Herstelplan. Het ministerie van Economie stelt dat nationale financiering een aantal bureaucratische procedures van de Commissie vermijdt en meer flexibiliteit biedt om programma's aan te passen aan de behoeften van de markt.
Tegelijkertijd heeft de regering de financieringsstrategie van het ministerie van Financiën voor 2026 goedgekeurd . Het plan voorziet in een handhaving van de netto schulduitgifte op € 55.000 miljard , terwijl de bruto uitgifte zal stijgen tot ongeveer € 285.000 miljard als gevolg van het volume aan geplande aflossingen.
Een van de prioriteiten is de verdere ontwikkeling van het programma voor groene obligaties , dat al zo'n 16.000 miljard euro in omloop heeft en een van de instrumenten is geworden voor de financiering van investeringen die verband houden met de ecologische transitie.
Tegelijkertijd zal de staat een iets hoger bedrag aan schulden op de markt moeten brengen dan dit jaar , namelijk circa 285.693 miljard euro vergeleken met de iets meer dan 274.000 miljard euro die uiteindelijk in 2025 wordt uitgegeven. Deze grotere afhankelijkheid van zelffinanciering is de keerzijde van het afzien van Europese leningen.
Reorganisatie van de betrokken investeringen en projecten
Een van de belangrijkste onbeantwoorde vragen is welke specifieke projecten zullen worden uitgesloten van het Europese leningprogramma of waarvan de financiering zal worden verminderd. Hoewel de regering de definitieve lijst nog niet heeft gepubliceerd, is er de afgelopen maanden een reeks programma's ontworpen die gefinancierd zouden worden met het leenbare deel van het budget. Deze programma's zullen nu moeten worden herzien of er zullen alternatieve steunmechanismen moeten worden gezocht.
Hieronder vielen belangrijke instrumenten zoals die bestemd voor het Perte Chip-programma , de ICO-Verde-kredietlijnen voor duurzame financiering, het Regionaal Veerkrachtfonds, de ICO-programma's voor bedrijven en ondernemers, en het Next Tech-fonds gericht op snelgroeiende technologieprojecten. De annulering van meer dan € 60.000 miljard maakt een herziening van een aantal van deze regelingen noodzakelijk.
In sommige gevallen kan de reorganisatie daadwerkelijke bezuinigingen op de oorspronkelijk geplande financiering met zich meebrengen of vertragingen in de uitvoering ervan. In andere gevallen is het de bedoeling de projecten te behouden door de financieringsbron te wijzigen, bijvoorbeeld door de Europese lening te vervangen door de uitgifte van nationale staatsobligaties via het ICO of andere publieke instrumenten.
De regering heeft laten doorschemeren dat met het addendum prioriteit wordt gegeven aan nieuwe investeringen die als strategisch worden beschouwd , zoals de extra 2.500 miljard voor de decarbonisatie van de industrie en de energiesector of de bijdrage van bijna 300 miljoen aan het Europese supercomputerprogramma. Brussel houdt deze twee gebieden nauwlettend in de gaten vanwege hun belang voor de groene en digitale agenda.
In deze context stellen sommige critici dat de beslissing om de kredietverlening te verminderen ook de moeilijkheden weerspiegelt bij het mobiliseren van de particuliere sector . De uitbetaling van leningen liep aanzienlijke vertraging op, en een substantieel deel is nog steeds niet toegewezen, hoewel de bestedingsperiode snel ten einde loopt.
Implementatie, bureaucratie en debatten over de werkelijke impact
Officiële gegevens en onafhankelijke schattingen bevestigen dat de uitvoering van het plan vordert, maar dat er aanzienlijke knelpunten zijn . Volgens het ministerie van Economie is er al zo'n 58.000-59.000 miljard euro toegewezen via verschillende instrumenten, hoewel dit niet noodzakelijkerwijs betekent dat al dat geld de beoogde ontvanger heeft bereikt.
Monitoring- en analyseplatforms geven aan dat er nog tientallen miljarden euro's aan steun moeten worden uitgekeerd , grotendeels in de vorm van lopende of nog in behandeling zijnde projectvoorstellen. De wijziging in de methodologie, waardoor bepaalde investeringen als voltooid worden beschouwd vanaf het moment dat ze worden overgedragen aan overheidsbedrijven of grote spelers, heeft ook bijgedragen aan de versnelling van de officiële cijfers.
Een bijzonder controversieel aspect is de sectorale verdeling van de middelen. Een aanzienlijk deel van de middelen is terechtgekomen bij publieke instanties en programma's – zoals infrastructuurbeheerders, ministeries en regionale overheden – terwijl de directe impact op het bedrijfsleven onderwerp van discussie is. Sommige bronnen wijzen op een gebrek aan interesse of moeilijkheden bij de toegang tot de fondsen voor veel mkb-bedrijven , die te maken krijgen met complexe procedures of een gebrek aan capaciteit om de subsidies aan te vragen.
De regering stelt dat haar prioriteit is om ervoor te zorgen dat de subsidies volledig worden benut, zodat de investeringsimpuls niet verloren gaat. Het besluit om het grootste deel van de leningen niet te verstrekken wordt daarom gepresenteerd als een pragmatische aanpassing aan de realiteit van deadlines, administratieve capaciteit en de politieke context , in plaats van een opgave van de doelstellingen voor economische transformatie.
In elk geval impliceert het nieuwe addendum dat de uitvoering van het plan een fase van maximale intensiteit ingaat : de onderhandelingen met Brussel moeten worden afgerond, afspraken moeten worden herzien, lopende voorstellen moeten worden ingediend of afgehandeld, en bovendien moeten de parlementaire spanningen rond nog gevoelige hervormingen zoals die met betrekking tot diesel worden beheerst.
De actie van de regering heeft een situatie gecreëerd waarin prioriteit wordt gegeven aan het innen van maximaal € 25.000 miljard aan achterstallige subsidies , de afhankelijkheid van Europese leningen drastisch wordt verminderd en het zwaartepunt van de financiering verschuift naar de schatkist en het ICO (Officieel Kredietinstituut). Met minder tijd en politieke manoeuvreerruimte dan in 2021 is de uitdaging nu om elke nog beschikbare euro om te zetten in concrete en effectieve projecten voordat de periode voor het herstelplan afloopt.
