Het is geen geheim dat de duurzaamheid van de pensioenvoorziening een van de grootste problemen voor de Spaanse economie is geworden. Met een bevolkingspiramide die steeds verder omkeert, heeft Bolsas y Mercados Españoles (BME) een initiatief gelanceerd dat in andere delen van Europa al vruchten afwerpt: de invoering van automatische inschrijving in bedrijfspensioenregelingen . Dit mechanisme, internationaal bekend als 'auto-enrolment', is niet bedoeld ter vervanging van het traditionele staatspensioen, maar dient eerder als vangnet zodat toekomstige gepensioneerden hun koopkracht niet verliezen.
Het idee dat de Spaanse beursbeheerder overweegt, is om werknemers bij indiensttreding automatisch in te schrijven voor een collectief spaarplan. Hoewel dit in eerste instantie misschien wat beperkend lijkt, blijft het recht om zich af te melden altijd behouden. Met andere woorden, als een werknemer het geld liever nu al wil opnemen, kan hij of zij dat vrijwillig doen. De ervaring leert echter dat de meeste mensen, uit gewoonte of omdat ze de voordelen op lange termijn inzien, ervoor kiezen om te blijven en zo een financiële buffer op te bouwen voor hun pensioen.
Het Verenigd Koninkrijk als spiegel en het succes van het vrijwillige exitmodel.
Om te begrijpen waarom dit model zo hoog gewaardeerd wordt, hoeft men alleen maar te kijken naar wat er in het Verenigd Koninkrijk is gebeurd. Sinds de Britten in 2012 automatische inschrijving hebben ingevoerd, is de deelname van werknemers gestegen van 47% naar meer dan 82% in 2024. We hebben het over meer dan 23 miljoen mensen die zich bijna onbewust bij deze pensioenregelingen hebben aangesloten, waarbij ze gebruikmaken van gedragseconomische vooroordelen om apathie om te zetten in daadwerkelijke besparingen.
In Spanje zijn de cijfers daarentegen wat bescheidener en laten ze zien dat er nog veel werk aan de winkel is. Eind 2024 bedroeg het beheerde vermogen van deze pensioenfondsen amper 10,8% van het nationale bbp, een cijfer dat verbleekt in vergelijking met het gemiddelde van 32% in de Europese Unie. Om nog maar te zwijgen van landen als Denemarken of IJsland, waar deze pensioenfondsen de omvang van hun economieën ver overstijgen en zelfs meer dan 200% van hun bruto binnenlands product (bbp) bedragen.
Het BME-rapport benadrukt dat dit automatische inschrijvingssysteem moet worden ondersteund door bestaande instrumenten, zoals vereenvoudigde werkgeversregelingen. De sleutel is ervoor te zorgen dat de bijdragen beheersbaar zijn voor zowel het bedrijf als de werknemer , door een geleidelijke opbouw te hanteren die de financiën van het mkb of de budgetten van werknemers met een lager salaris niet te veel belast.
De drie pijlers van sparen en de demografische uitdaging van 2050
Deskundigen zijn het erover eens dat een robuust sociaal beschermingsstelsel moet rusten op drie evenwichtige pijlers. De eerste pijler is het openbare pensioen, de tweede zijn pensioenregelingen voor werknemers en de derde zijn vrijwillige individuele spaarplannen. Het voorstel van BME richt zich op de versterking van deze tweede pijler, die in Spanje achterblijft , aangezien in 2025 slechts 3,13 miljoen sociale zekerheidsbijdragers deelnamen aan dit soort spaarplannen voor werknemers , wat neerkomt op slechts 14,4% van het totaal.
De urgentie van deze maatregelen vloeit voort uit een angstaanjagend demografisch vooruitzicht. Momenteel zijn er ongeveer 2,1 werkenden voor elke gepensioneerde, maar prognoses van de Europese Commissie geven aan dat deze verhouding in 2050 zal dalen tot 1,3. Tegen die tijd zouden de overheidsuitgaven aan pensioenen kunnen oplopen tot 17,3% van het bbp, wat de staatsfinanciën ernstig onder druk zou zetten als er geen aanvullende financieringsbron voor toekomstige gepensioneerden wordt gevonden. Dit vereist een gedetailleerde analyse van de verschillende pensioenvormen in Spanje.
Bovendien heeft de ontwikkeling van deze plannen een zeer positief neveneffect op de reële economie. Door op de lange termijn grote hoeveelheden kapitaal te accumuleren, kan dit geld worden gebruikt voor de financiering van infrastructuur-, innovatie- en energietransitieprojecten . Op deze manier dienen de spaargelden van werknemers niet alleen hun eigen pensioen, maar stimuleren ze ook de bedrijfsgroei en de creatie van productieve banen in het land.
Historische winstgevendheid en de rol van kapitaalmarkten
Een van de meest interessante aspecten van de analyse van BME is het gewicht dat wordt toegekend aan de winstgevendheid over tijd. Volgens historische gegevens van de afgelopen 120 jaar heeft de Spaanse aandelenmarkt een gemiddeld nominaal jaarlijks rendement van ongeveer 8,3% geboden , inclusief dividenden. Na correctie voor inflatie vertaalt dit zich in een reëel rendement van ongeveer 3%, wat, dankzij het rente-op-rente-effect, het spaargeld dat gedurende een leven is opgebouwd aanzienlijk kan vermenigvuldigen.
Om dit hele systeem vlekkeloos te laten functioneren, zijn transparante en efficiënte financiële markten essentieel. BME benadrukt dat beurzen en afwikkelingssystemen cruciale schakels zijn in de koppeling tussen sparen en productieve investeringen. Uiteindelijk is het doel dat het systeem professioneel beheer combineert met lagere kosten en volledige overdraagbaarheid, zodat werknemers hun pensioenregeling kunnen meenemen als ze van baan veranderen.
De invoering van dit model voor automatische pensioeninschrijving wordt gepresenteerd als een pragmatische oplossing om de financiële toekomst in evenwicht te brengen zonder de sociale bescherming in gevaar te brengen. Door gebruik te maken van de inertie van menselijk gedrag en de toegang tot collectieve beleggingsinstrumenten te vergemakkelijken, zou Spanje zijn exclusieve afhankelijkheid van het publieke systeem kunnen verminderen en de loonvervangingsgraad kunnen verbeteren. Uiteindelijk is het doel ervoor te zorgen dat pensionering geen financiële tegenslag vormt, door gebruik te maken van marktmechanismen en planning die begint vanaf de eerste werkdag.
